Jak uniknąć demograficznej katastrofy

Konsekwentne działania mogą odwrócić złowrogie demograficzne trendy

Macie już dość kolejnych doniesień o demograficznym tsunami? Nie chcecie już czytać o tym, jak jest źle z naszą dzietnością, że żyjemy w starzejącym się społeczeństwie – i że będzie jeszcze gorzej?

Autorzy, eksperci od demografii, w przystępny, oparty na liczbach i najnowszych badaniach sposób wyjaśniają, jak poradzić sobie z ludnościową katastrofą:

• proponują family mainstreaming, w którym wszelkie działania w sferze publicznej, mediach, edukacji powinny afirmować rodziny i prowadzić do wzrostu ich prestiżu
• pozwalają zrozumieć emocje potrzebne do powstawania relacji, w których rodzą się dzieci
• dotykają kwestii godności rodzin, czyli tego, by miały one za co żyć, gdzie mieszkać, by rodzice mogli łączyć obowiązki rodzinne i zawodowe, a państwo oferowało im mądre wsparcie i szeroki wachlarz usług
• proponują działania mające zwiększyć atrakcyjność Polski, by zachęcić rodaków i ich potomków do powrotu; nazywają to Repatriacją 2.0
• podpowiadają, jak prowadzić mądrą i realistyczną politykę imigracyjną, by uzupełniać nasze ludnościowe luki przybyszami z zagranicy.

Nie uciekają od odważnych propozycji zmian, często nawet z pozoru niezwiązanych z demografią. Proponują m.in. reformę programu 800+ i systemu świadczeń rodzinnych, wprowadzenie bonów mieszkaniowych dla rodzin, głosowania w wyborach za dzieci czy… zburzenie Pałacu Kultury i Nauki.

Czym na pewno nie jest ta książka:

• kolejnym obrazkiem straszącym, jak będzie źle
• wyłącznie przeglądem międzynarodowych badań
• opisowym zestawem narzędzi polityki rodzinnej
• publicystyką opartą na autorskich intuicjach i przekonaniach.

Czym zatem ona jest? Jak piszą sami autorzy:

„Chcemy, by była spójną receptą na demograficzne wyzwania. Opartą na diagnozach, literaturze, badaniach i międzynarodowych modelach. A to wszystko okraszone naszymi doświadczeniami i niezliczonymi rozmowami o demografii z ekspertami i zwykłymi ludźmi”.

Bartosz Marczuk i Michał Kot zabierają nas w świat opowieści o współczesnych przemianach procesów demograficznych, zatroskani, ale też pełni optymizmu i porad co do przyszłości przemian ludnościowych w Polsce, w centrum których znajduje się RODZINA. Autorzy konsekwentnie wykazują, że przemiany te mają charakter wielowymiarowy i wielodyscyplinarny. Zamiast narzekać, że lepiej nie będzie, autorzy opowieści podają receptę, którą jest demograficzny PEGAZ i równanie rodzinne. Bardzo intrygujące!!! I na dodatek na zakończenie 10 rekomendacji na start. Ekscytująca opowieść, pełna troski i optymizmu o współczesnej DEMOGRAFII. Gorąco polecam i zachęcam do jej lektury.

Ewa Frątczak

demograf, statystyk, em. prof. SGH

Autorzy wyszli ponad utarty schemat debaty o polskiej demografii. Zwrócili uwagę nie tylko na kwestie materialne, ale również zmianę naszego trybu życia. Ten poprzez brak czasu, zmiany kulturowe i przenikanie świata cyfrowego z realnym, utrudnia nam odczuwanie emocji i budowanie trwałych związków.

Ariel Drabiński

ekspert ds. demografii, Układ Sił

Czy Polska jest skazana na demograficzny kryzys? A może odwrotnie, stać ją na demograficzny renesans? Autorzy tej znakomitej książki jasno opowiadają się za tym drugim scenariuszem i pokazują, jak to zrobić: wspierając dzietność, ściągając diasporę i przyciągając talenty. To książka dla każdego, któremu leży na sercu przyszłość Polski i następnych pokoleń.

dr hab. Marcin Piątkowski

profesor Akademii Leona Koźmińskiego, autor książki Złoty wiek. Jak Polska została europejskim liderem wzrostu i jaka czeka nas przyszłość

Potęga i siła państw pochodzi od ludzi. To oni są motorem i gwarantem trwania. Demografia to jedno z najpoważniejszych zagrożeń przed Polską. Książka Marczuka i Kota podejmuje ten temat w dwóch godnych polecenia aspektach. Po pierwsze holistycznie, po drugie pozytywnie. Mamy tu cały przekrój zagadnień tłumaczących kryzys, ale także autorską propozycję próby wyjścia z niego.

Jacek Bartosiak

Strategy&Future

To powinna być obowiązkowa lektura przede wszystkim dla kreatorów polityki społeczno-gospodarczej w skali krajowej i regionalnej. To zarazem lektura dla wszystkich osób, chcących działać na rzecz tego, by „Polska jako całość, ale też lokalne małe ojczyzny były DOBRYM MIEJSCEM DO ŻYCIA”. Takie też jest przesłanie Autorów tej fenomenalnej książki.

prof. Elżbieta Mączyńska

SGH, Honorowy Prezes PTE, odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

Wchodzimy w epokę, w której największym wyzwaniem cywilizacyjnym nie jest już przeludnienie, lecz jego przeciwieństwo – systemowy, długotrwały niedobór ludzi. Ta książka to nie kolejny raport do odłożenia na półkę. To plan działania, manifest pragmatyzmu i odważnego myślenia o przyszłości naszego państwa. Autorzy – praktycy, eksperci, ale przede wszystkim ojcowie – łączą twarde dane z osobistym doświadczeniem i wiarą w to, że jeszcze nie jest za późno. To wstęp nie do debaty, lecz do działania. Jeśli dziś nie postawimy rodziny w centrum myślenia o państwie, jutro nie będziemy mieli ani państwa, ani dla kogo go budować.

Jarosław Królewski

prezes zarządu i współzałożyciel Synerise

Tytuł książki nie mógł być bardziej jednoznaczny. Autorzy, w oparciu o liczne badania postanowili zmierzyć się z najważniejszym długofalowym wyzwaniem stojącym przed Polską. Wyzwaniem w swojej naturze stosunkowo nowym, ponieważ przez ponad 1000 lat historii Polska nie mierzyła się z depopulacją i starzeniem się demograficznym wynikającymi z długotrwałej niskiej dzietności i ujemnego salda migracji. W książce widzimy bardzo staranną diagnozę wyzwań a następnie propozycję konkretnej recepty. Autorzy wychodzą daleko poza konwencjonalne podejście, pokładające całą nadzieję na poprawę wskaźników demograficznych w tzw. polityce rodzinnej i uproszczonym spojrzeniu na imigrację. Proponowane rozwiązania są innowacyjne, obejmujące szereg działań z bardzo różnych obszarów. Ale to właśnie tak szerokie spojrzenie daje szansę na sukces i realną zmianę demograficzną w Polsce. Książka atrakcyjnie napisana, pełna przykładów, historii i konkretnych liczb. Jest lekturą niezbędną do zrozumienia obecnej sytuacji demograficznej oraz podjęcia działań na rzecz rozwiązania problemu demograficznego w Polsce.

Mateusz Łakomy
Demograf, autor książki "Demografia jest przyszłością"

Monografia jest wnikliwym i kompleksowym studium społecznym, daleko i w uzasadniony sposób wykraczającym poza główny tytuł pracy. Autorzy ze swadą wyjaśniają szeroki zakres uwarunkowań, składających się na historyczne i współczesne procesy związane z tworzeniem i rozpadem rodzin, dzietnością oraz funkcjonowaniem gospodarstw domowych. To prawdopodobnie w polskiej literaturze najszersze tego typu opracowanie, pomagające zrozumieć współczesną ewolucję postaw człowieka i Polaków wobec posiadania potomstwa. Wyróżnikiem i zaletą jest położenie szczególnego nacisku na zróżnicowania oraz ewolucję (rewolucję) kulturowo-cywilizacyjną i technologiczną, a także zaproponowanie autorskich ram konceptualnych i narzędzi do przełamania kryzysu demograficznego. Polecam tę pozycję zarówno profesjonalistom, zajmujących się demografią i polityką społeczną, jak też wszystkim, którzy chcą lepiej zrozumieć, dlaczego Polska znalazła się w kryzysie demograficznym i jak możemy to zmienić.

Prof. dr hab. Przemysław Śleszyński

Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Książka autorstwa Michała Kota i Bartosza Marczuka jest wyjątkowa z co najmniej czterech powodów. Po pierwsze, autorzy zarówno z racji zawodowych, jak i rodzinnych, mogą uchodzić za ekspertów-praktyków od polityki demograficznej. W efekcie ich książka nie jest kolejnym teoretycznym przeglądem literatury, ale od samego początku nastawiona jest na cel w postaci szukania remedium na spadającą dzietność. Czytelnik ani przez moment nie może mieć wrażenia, że autorzy nie do końca wiedzą, po co i o czym piszą.

Po drugie, horyzont refleksji zarówno w warstwie diagnostycznej, jak i rekomendacyjnej, jest zaiste imponujący. Nie sposób nie zauważyć, że 500 stron książki jest owocem nie tylko wiedzy czy własnych przemyśleń oraz doświadczeń Autorów, ale także rozmów z osobami reprezentującymi bardzo różne perspektywy. Jeśli w głowie Czytelnika pojawi się refleksja, że w książce powinno być uwzględnione jeszcze jakieś inne zjawisko, za kilka stron to oczekiwanie jest zaspokojone. Jednocześnie trudno znaleźć elementy zbędne, choć objętość książki może stanowić pewną barierę dla odbiorcy.
Po trzecie, książka napisana jest z rozmachem znanym głównie z literatury z zakresu public policy z USA. Choć styl narracji może razić osoby przyzwyczajone do lektury publikacji naukowych, a nawet popularnonaukowych, to jednak dzieło Marczuka i Kota jest napisane w sposób przystępny dla zwykłego odbiorcy. Ta książka po prostu się czyta. Jeśli zgodzimy się z tezą, że kryzys demograficzny stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań, przed jakimi stajemy, to wszyscy powinniśmy mieć swoje wyobrażenie na ten temat, i ta książka powinna nam w tym pomóc. Ja na pewno polecę ją swoim studentom.
Po czwarte wreszcie, Autorzy nie boją się stawiać twardych, nieraz kontrowersyjnych tez. Mają swoje stanowisko, którego świadomie bronią. Uważam to za sporą zaletę książki, bo zachęca do sporów i polemik, a nie ma lepszej recepty na tworzenie dobrej polityki niż merytoryczna debata w oparciu o argumenty różnych stron.
Na koniec pozostaje mi wyrazić nadzieję, że Autorzy mają rację, a ich recepty mogą być wprowadzone w życie. Choć bliższa mi jest perspektywa, że kryzysu demograficznego nie da się uniknąć i jedyne, co nam zostaje, to mądre dostosowanie, ale jeśli się mylę, wcale się nie zmartwię. Jednocześnie jestem przekonany, że jeśli moje przekonanie okaże się błędne, to tylko dzięki wprowadzeniu w życie pomysłów, które w swojej książce zaprezentowali Michał Kot i Bartosz Marczuk

Marcin Kędzierski
Doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
 

Bartosz Marczuk - menedżer, ekspert ds. polityki społecznej, były wiceminister rodziny i wiceprezes PFR. W „Gazecie Prawnej” zajmował się polityką społeczną i kierował działem Praca. Był też m.in. zastępcą red. nacz. dziennika „Rzeczpospolita” i tygodnika „Wprost”. W latach 2015-2018 wiceminister rodziny. Wdrożył m.in. programy 500+, 300+, rozwinął sieć instytucji opieki nad małym dzieckiem. Był członkiem zespołu ds. opracowania „Polityki imigracyjnej RP”. Następnie w PFR odpowiadał m.in. za wdrożenia PPK i Tarcz Finansowych dla MSP. Od 2008 r. ekspert ds. polityki społecznej w Instytucie Sobieskiego, należał do Zespołu Ekspertów Związku Dużych Rodzin 3+, był też współautorem powstałej w l. 2006-2007 Polityki Rodzinnej Rządu.

Ukończył socjologię na Uniwersytecie Warszawskim, studia doktoranckie z ekonomii w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych, podyplomowe studia o migracjach międzynarodowych w Ośrodku Badań nad Migracjami UW oraz stosunki międzynarodowe na UW i Akademii Obrony Narodowej.

Żonaty, ma pięcioro dzieci.

Michał Kot - socjolog, analityk i menedżer z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorach IT, telekomunikacji i energetyki. W latach 2021-2023 dyrektor Instytutu Pokolenia – think tanku zajmującego się analizą procesów demograficznych i społecznych. Ekspert Fundacji Republikańskiej, współtwórca jej analiz i postulatów prorodzinnych. Doradca biznesowy wspierający firmy w budowaniu strategii rozwoju oraz badacz rynku specjalizujący się w analizie danych i zachowań konsumenckich. Łączy wiedzę socjologiczną, doświadczenie menedżerskie, zrozumienie nowoczesnych technologii z praktyczną znajomością mechanizmów decyzyjnych. Pasjonat spraw społecznych, który potrafi opisywać złożone zjawiska w sposób przystępny, ale bez uproszczeń. Prywatnie – mąż i ojciec pięciorga dzieci.