Jakie umiejętności poznawcze należy rozwijać, żeby radzić sobie ze stresem w biznesie?

Czy znasz prawdziwy powód stresu w biznesie? Wbrew pozorom wcale nie chodzi tu o liczbę obowiązków, terminy, których trzeba dotrzymać czy presję wyników. Jego źródłem jest najczęściej sposób, w jaki myślisz. Adam Grant w książce Leniwy umysł pokazuje, że przed stresem i błędami chronią nas umiejętności poznawcze, które pozwalają nam reagować mądrze, gdy czujemy się niepewnie lub ktoś wywołuje na nas presję. Wielu z nas broni swoich błędów. W związku z tym wzrasta poziom stresu, ponieważ bronimy za wszelką cenę przekonań, które nam nie służą. Aby nie wpaść w tę pułapkę, rozwijaj swoje funkcje poznawcze. W ten sposób zwiększysz swoją odporność psychiczną i będziesz podejmować lepsze decyzje w firmie.

Czym są umiejętności poznawcze?

Umiejętności poznawcze to zestaw procesów mentalnych, które pozwalają nam odbierać, interpretować, analizować i wykorzystywać informacje. Dzięki którym rozumiemy świat, podejmujemy decyzje, rozwiązujemy problemy, uczymy się nowych rzeczy i reagujemy na zmieniające się sytuacje. To one odpowiadają za to, jak myślimy.

Do umiejętności poznawczych zalicza się m.in.:

• uwagę, czyli zdolność koncentracji, selekcji bodźców i utrzymania skupienia
• pamięć roboczą, która umożliwia przechowywanie i przetwarzanie informacji w krótkim czasie
• logiczne myślenie i wnioskowanie — potrzebne do analizowania danych i wyciągania wniosków
• percepcję, czyli interpretację bodźców i obserwacji
• język, który pozwala formułować myśli i komunikować je innym
• elastyczność poznawczą, czyli zdolność zmiany podejścia i perspektywy
• funkcje wykonawcze, odpowiadające za planowanie, samokontrolę i podejmowanie decyzji.

Funkcje poznawcze – jak z ich pomocą radzić sobie ze stresem w biznesie i zadbać o rozwój? 

W Leniwym umyśle Adam Grant pokazuje, że poziom inteligencji nie decyduje o jakości podejmowanych decyzji. Wpływa na nie odporność psychiczna oraz sposób reagowania na stres. Ważną rolę odgrywają tutaj funkcje poznawcze. Grant nie opisuje ich w klasycznym psychologicznym ujęciu. Skupia się na tym, jak praktyczne działanie tych funkcji wpływa na nasze codzienne wybory oraz reakcje emocjonalne. Jego podejście jest bardziej użytkowe: funkcje poznawcze traktuje jak narzędzia, które mogą działać automatycznie i sztywno albo elastycznie i świadomie.

Przedsiębiorco, aktualizuj wiedzę, aby się rozwijać

Wiedza dezaktualizuje się szybciej niż kiedykolwiek. Aktualizacja wiedzy polega na umiejętności odrzucania starych informacji i przyjmowaniu nowych, nawet jeśli podważają to, w co wierzyliśmy przez lata. Dzięki temu jesteśmy mniej podatni na stres wynikający z nagłych zmian. Szybciej odnajdujemy się w niepewnych sytuacjach. Zmieniamy nieskuteczne rozwiązania na inne. Adam Grant zauważa, że inteligentni ludzie mają problem z aktualizacją wiedzy, bo ich mózg świetnie broni stare przekonania. Odporność poznawcza oznacza, że potrafisz przyznać przed sobą samym, że to, co wiedziałaś/-eś na dany temat, jest już nieaktualne. Dzięki temu twoja firma może się rozwijać.

Funkcja refleksyjna – zatrzymaj się i kwestionuj swoje decyzje w biznesie

Jednym z największych źródeł stresu jest myślenie na autopilocie. Wyciągasz szybkie wnioski, nie weryfikujesz założeń i podejmujesz impulsywne reakcje. Autor wskazuje jako najważniejszą funkcję poznawczą w radzeniu sobie ze stresem zdolność do refleksji. Zatrzymaj się na chwilę na jednej myśli. Nie podążaj za nią przez kilka minut. Takie podejście ułatwia rozwiązywanie problemów oraz wymyślanie innowacji.

Funkcja refleksyjna pozwala dostrzec własne błędy. Dzięki niej zastanawiasz się, skąd masz takie informacje. Przestajesz reagować emocjonalnie i udzielasz racjonalne odpowiedzi. W ten sposób dostrzegasz szerszy kontekst. Zastanawianie się chroni przed nadmiernym stresem. Bardzo często pomaga w przejęciu kontroli nad reakcjami.

Funkcja weryfikacyjna – sprawdzaj, a nie zakładaj

Autor Leniwego umysłu zwraca uwagę, że szkoły uczą nas zapamiętywania. Niestety nie uczą nas weryfikacji, która w dobie sztucznej inteligencji jest jeszcze bardziej istotna niż 20 lat temu. W biznesie właśnie ta funkcja poznawcza decyduje o tym, czy stres narasta, czy się zmniejsza.

Weryfikacja polega na:

• sprawdzaniu jakości źródeł
• konfrontowaniu intuicji z danymi
• szukaniu informacji, które przeczą naszym założeniom
• aktualizacji poglądów na podstawie dowodów, nie emocji.

Kiedy nie weryfikujesz, działasz na autopilocie. W konsekwencji powstaje chaos i napięcie. Weryfikacja daje ci poczucie kontroli. Gdy masz pewność, przestajesz się stresować.

Elastyczny umysł przedsiębiorcy

Adam Grant opisuje elastyczność poznawczą jako jedną z cech, które odróżniają wybitnych naukowców, liderów i twórców od reszty. Pozwala ona przechodzić od jednej skrajności do drugiej stosownie do potrzeb. Dzięki niej potrafisz zmienić strategię, spojrzenie, sposób działania. Stres motywuje elastyczny umysł do działania. Jako przedsiębiorca znajdujesz więcej możliwych rozwiązań, lepiej radzisz sobie z nagłymi zwrotami akcji i nie przywiązujesz się emocjonalnie do jednego pomysłu w firmie. 

Ciekawość kluczem do odporności psychicznej przedsiębiorcy

Autor nie opisuje ciekawości jako klasycznej funkcji poznawczej. Ciekawość świata uruchamia eksplorację. Pozwala się otworzyć na nowe dane w biznesie i przygotowuje do zmiany zdania. Dzięki niej ustaje lęk przed nieznanym. Spada poziom stresu, ponieważ zaczynasz traktować konkretną sytuację jako wyzwanie. Nie widzisz już w niej zagrożenia. 

Jakie umiejętności poznawcze należy rozwijać, żeby radzić sobie ze stresem w biznesie?

Według Adama Granta funkcje poznawcze stanowią fundament radzenia sobie ze stresem. To one wpływają na sposób, w jaki interpretujemy sytuacje oraz reagujemy na zmiany. Grant podkreśla, że przedsiębiorcy budują odporność psychiczną poprzez rozwijanie takich umiejętności jak:
• aktualizowanie własnych przekonań
• zatrzymywanie automatycznych reakcji
• weryfikowanie informacji
• elastyczne myślenie
• ciekawość poznawcza.

Świadome korzystanie z tych funkcji obniża poziom stresu. Pozwala odzyskać poczucie kontroli i realny wpływ na to, co dzieje się w firmie. Dzięki temu trudne sytuacje przestają przytłaczać — stają się wyzwaniami, które można przepracować i na których podstawie podejmować przemyślane decyzje.

FAQ – Umiejętności poznawcze w biznesie

Czy inteligencja pomaga w radzeniu sobie ze stresem?

Nie zawsze. Grant pokazuje, że inteligentne osoby bardziej bronią swoich błędów, a to zwiększa stres. Dużo ważniejsze są funkcje poznawcze, dlatego warto je rozwijać.

Czy elastyczność poznawcza jest talentem, czy umiejętnością?

To umiejętność, którą możesz trenować poprzez zmianę perspektyw, kontakt z różnymi opiniami i eksperymentowanie.

Jak często przedsiębiorcy powinni aktualizować swoje przekonania?

Regularnie, tak samo jak aktualizujesz oprogramowanie. Świat zmienia się szybciej niż możesz sobie wyobrazić.

Czy ciekawość może obniżyć stres?

Tak, ciekawość zmienia interpretację sytuacji. Tam, gdzie inni widzą zagrożenie, osoba ciekawa widzi możliwość zrozumienia i działania.

Co najbardziej chroni przedsiębiorcę przed stresem w biznesie?

Elastyczne, zdolne do rewizji myślenie. Umiejętność przyznania się do błędu. Ciekawość świata zamiast pewności siebie.

Przeczytaj też:

Dlaczego warto ciągle weryfikować swoje poglądy i decyzje? 7 najlepszych książek o krytycznym myśleniu

Myślenie strategiczne: jak rodzą się najlepsze pomysły?

Jak myśleć strategicznie?

3 eksperymenty, które wywrócą Twoje myślenie do góry nogami.

Jak szachy i reguła numer 6 pomogą ci w myśleniu “out of the box”?

Praca nad sobą i przestrzeń na odpoczynek. Łukasz Chmara o książce "Recepta na stres"

Jak odpoczywać bez poczucia winy? Psycholog radzi

Jak przestać walczyć z tym, czego nie możesz zmienić?